S26E05 Czy nuda może być darem?

Badania:

. Baird, B., Smallwood, J., Mrazek, M. D., Kam, J. Y., Franklin, M. S., & Schooler, J. W. (2012).

Inspired by distraction: Mind wandering facilitates creative incubation.

Psychological Science, 23(10), 1117-1122.

KLUCZOWE USTALENIE: Badanie pokazujące, że przerwy z prostymi zadaniami pozwalającymi na mind wandering

prowadzą do lepszych wyników w zadaniach kreatywnych niż przerwy z zadaniami wymagającymi lub samym odpoczynkiem.

2. Killingsworth, M. A., & Gilbert, D. T. (2010).

A wandering mind is an unhappy mind.

Science, 330(6006), 932.

KLUCZOWE USTALENIE: Badanie pokazujące, że ludzie spędzają 47% czasu na błądzeniu umysłu i zazwyczaj

są wtedy mniej szczęśliwi niż gdy są skupieni na zadaniu.

3. Raichle, M. E., MacLeod, A. M., Snyder, A. Z., Powers, W. J., Gusnard, D. A., & Shulman, G. L. (2001).

A default mode of brain function.

Proceedings of the National Academy of Sciences, 98(2), 676-682.

KLUCZOWE USTALENIE: Przełomowe odkrycie sieci trybu domyślnego (Default Mode Network, DMN) -

obszarów mózgu aktywnych podczas odpoczynku i mind wandering.

4. Menon, V. (2023).

20 years of the default mode network: A review and synthesis.

Neuron, 111(16), 2469-2487.

KLUCZOWE USTALENIE: Kompleksowy przegląd dwudziestu lat badań nad DMN, pokazujący jej rolę

w myśleniu o sobie, planowaniu przyszłości i pamięci autobiograficznej.

5. Christoff, K., Irving, Z. C., Fox, K. C., Spreng, R. N., & Andrews-Hanna, J. R. (2016).

Mind-wandering as spontaneous thought: a dynamic framework.

Nature Reviews Neuroscience, 17(11), 718-731.

KLUCZOWE USTALENIE: Ramy teoretyczne rozróżniające spontaniczne i celowe mind wandering oraz

ich różne funkcje poznawcze.

6. Mrazek, M. D., Franklin, M. S., Phillips, D. T., Baird, B., & Schooler, J. W. (2013).

Mindfulness training improves working memory capacity and GRE performance while reducing mind wandering.

Psychological Science, 24(5), 776-781.

KLUCZOWE USTALENIE: Trening uważności redukuje mind wandering i poprawia pamięć roboczą oraz

wyniki w testach poznawczych.

========================================================

CZĘŚĆ 2: BADANIA O NUDZIE I KREATYWNOŚCI

========================================================

7. Mann, S., & Cadman, R. (2014).

Does being bored make us more creative?

Creativity Research Journal, 26(2), 165-173.

KLUCZOWE USTALENIE: Uczestnicy, którzy wykonywali nudne zadania (np. sortowanie fasoli),

później osiągali lepsze wyniki w zadaniach kreatywnych - większą ilość i oryginalność pomysłów.

8. Gasper, K., & Middlewood, B. L. (2014).

Approaching novel thoughts: Understanding why elation and boredom promote associative thought

more than distress and relaxation.

Journal of Experimental Social Psychology, 52, 50-57.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda prowadzi do zwiększonego myślenia asocjacyjnego i zdolności

do tworzenia nowych połączeń między pomysłami.

9. Bench, S. W., & Lench, H. C. (2013).

On the function of boredom.

Behavioral Sciences, 3(3), 459-472.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda pełni adaptacyjną funkcję - motywuje do poszukiwania nowości

i zmiany aktywności, gdy obecna przestaje być produktywna.

10. Elpidorou, A. (2014).

The bright side of boredom.

Frontiers in Psychology, 5, 1245.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda może być pozytywnym sygnałem, że aktualna aktywność nie jest

wystarczająco angażująca i motywuje do poszukiwania bardziej znaczących celów.

11. Van Tilburg, W. A. P., & Igou, E. R. (2012).

On boredom: Lack of challenge and meaning as distinct boredom experiences.

Motivation and Emotion, 36(2), 181-194.

KLUCZOWE USTALENIE: Rozróżnienie między nudą wynikającą z braku wyzwania (underchallenge)

a nudą z braku znaczenia - różne typy nudy mają różne konsekwencje.

12. Lipnevich, A. A., et al. (2025).

Investigating the Relationship Between Boredom and Creativity: The Role of Academic Challenge.

Education Sciences, 15(3), 330.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda w połączeniu z niedostatecznym wyzwaniem (underchallenge) zwiększa

kreatywność, podczas gdy nuda z nadmiernym wyzwaniem (overchallenge) ją zmniejsza.

========================================================

CZĘŚĆ 3: BADANIA O NUDZIE A MIND WANDERING

========================================================

13. Martarelli, C. S., & Wolff, W. (2020).

Too bored to bother? Boredom as a potential threat to the efficacy of nudging.

Acta Psychologica, 202, 103-185.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda zwiększa spontaniczne mind wandering i zmniejsza skuteczność

interwencji behawioralnych.

14. Wolff, W., Bieleke, M., Stähler, J., & Schüler, J. (2021).

Too bored for sports? Adaptive and less-adaptive latent personality profiles for exercise behavior.

Psychology of Sport and Exercise, 53, 101-851.

KLUCZOWE USTALENIE: Osoby bardziej podatne na nudę częściej doświadczają spontanicznego

mind wandering, co wpływa na ich motywację i zachowania.

15. Hunter, A., & Eastwood, J. D. (2018).

Does state boredom cause failures of attention? Examining the relations between trait boredom,

state boredom, and sustained attention.

Experimental Brain Research, 236(9), 2507-2518.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda stanowa i cechy osobowości związane z podatnością na nudę są

powiązane z nieuwagą i zwiększonym mind wandering.

16. Raffaelli, Q., Mills, C., & Christoff, K. (2018).

The knowns and unknowns of boredom: A review of the literature.

Experimental Brain Research, 236(9), 2451-2462.

KLUCZOWE USTALENIE: Przegląd pokazujący, że nuda może być zarówno katalizatorem mind wandering,

jak i czynnikiem motywującym do zmiany aktywności.

17. Tam, K. Y. Y., Van Tilburg, W. A. P., & Chan, C. S. (2021).

What is boredom proneness? A comparison of three characterizations.

Journal of Personality, 89(4), 831-846.

KLUCZOWE USTALENIE: Badanie pokazujące związek między skłonnością do nudy a deliberate mind wandering

jako strategią radzenia sobie.

========================================================

CZĘŚĆ 4: BADANIA O MIND WONDERING I CIEKAWOŚCI

========================================================

18. Schooler, J. W., Gross, M. E., Zedelius, C. M., & Seli, P. (2024).

Mind wandering and creativity in writing.

[Badanie z University of California Santa Barbara]

KLUCZOWE USTALENIE: Kreatywni pisarze i fizycy częściej angażują się w ciekawe mind wandering

("mind wondering"), szczególnie w dni, gdy są produktywni. ~15% kreatywnych pomysłów przychodzi

podczas mind wandering poza pracą.

19. Zedelius, C. M., Gross, M. E., & Schooler, J. W. (2022).

Inquisitive but not discerning: Deprivation curiosity is associated with excessive openness

to inaccurate information.

Journal of Research in Personality, 98, 104227.

KLUCZOWE USTALENIE: Rozróżnienie między różnymi typami ciekawości i ich wpływem na jakość

mind wandering.

20. Gross, M. E., Zedelius, C. M., & Schooler, J. W. (2020).

Cultivating an understanding of curiosity as a seed for creativity.

[John Templeton Foundation Research]

KLUCZOWE USTALENIE: Zadawanie pytań jako najskuteczniejsza metoda kultywowania stanu ciekawości

i produktywnego mind wondering.

21. Hanamura Donahue, C., Lee, C. S., & Gruber, M. J. (2025).

Curiosity and mind wandering during music listening are negatively correlated.

Music & Science.

KLUCZOWE USTALENIE: Wyższa ciekawość o muzykę była związana z niższym poziomem mind wandering -

pokazuje, że ciekawość angażuje uwagę w sposób odmienny niż przypadkowe błądzenie.

22. Kidd, C., & Hayden, B. Y. (2015).

The psychology and neuroscience of curiosity.

Neuron, 88(3), 449-460.

KLUCZOWE USTALENIE: Neurobiologiczne podstawy ciekawości i jej rola w uczeniu się i eksploracji.

23. Litman, J. A., & Spielberger, C. D. (2003).

Measuring epistemic curiosity and its diversive and specific components.

Journal of Personality Assessment, 80(1), 75-86.

KLUCZOWE USTALENIE: Rozróżnienie między ciekawością dywersyjną (diversive curiosity - chęć

eksplorowania różnych źródeł informacji) a specyficzną (specific curiosity - motywacja do

rozwiązania konkretnego problemu poznawczego).

========================================================

CZĘŚĆ 5: BADANIA O UWAŻNOŚCI I META-ŚWIADOMOŚCI

========================================================

24. Jha, A. P., Morrison, A. B., Dainer-Best, J., Parker, S., Rostrup, N., & Stanley, E. A. (2015).

Minds "at attention": Mindfulness training curbs attentional lapses in military cohorts.

PLoS ONE, 10(2), e0116889.

KLUCZOWE USTALENIE: Trening uważności nie eliminuje mind wandering u żołnierzy, ale zwiększa

częstotliwość meta-świadomości - szybszego zauważania, że umysł błądzi.

25. Schooler, J. W., Smallwood, J., Christoff, K., Handy, T. C., Reichle, E. D., & Sayette, M. A. (2011).

Meta-awareness, perceptual decoupling and the wandering mind.

Trends in Cognitive Sciences, 15(7), 319-326.

KLUCZOWE USTALENIE: Meta-świadomość (zdolność do zauważania własnych procesów mentalnych)

jako kluczowy mechanizm rozróżniania między produktywnym a nieproduktywnym mind wandering.

26. Fox, K. C., Nijeboer, S., Dixon, M. L., Floman, J. L., Ellamil, M., Rumak, S. P., ... & Christoff, K. (2014).

Is meditation associated with altered brain structure? A systematic review and meta-analysis

of morphometric neuroimaging in meditation practitioners.

Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 43, 48-73.

KLUCZOWE USTALENIE: Praktyka medytacji prowadzi do zmian strukturalnych w mózgu, w tym w obszarach

związanych z DMN i regulacją uwagi.

27. Brandmeyer, T., & Delorme, A. (2018).

Reduced mind wandering in experienced meditators and associated EEG correlates.

Experimental Brain Research, 236(9), 2519-2528.

KLUCZOWE USTALENIE: Doświadczeni medytujący mają nie tylko mniej mind wandering, ale też inne

wzorce aktywności mózgowej podczas medytacji i zadań poznawczych.

========================================================

CZĘŚĆ 6: BADANIA O NUDZIE I TECHNOLOGII

========================================================

28. Easter, M. (2025).

The Comfort Crisis: Embrace Discomfort to Reclaim Your Wild, Happy, Healthy Self.

[Książka zawierająca przegląd badań o nudzie i kreatywności]

KLUCZOWE USTALENIE: Nieustanne unikanie nudy poprzez stymulację cyfrową zmniejsza kreatywność

i zdolność do głębokiego myślenia.

29. Kim, K. H. (2011).

The Creativity Crisis: The decrease in creative thinking scores on the Torrance Tests

of Creative Thinking.

Creativity Research Journal, 23(4), 285-295.

KLUCZOWE USTALENIE: Wyniki w testach kreatywności (Torrance Test) spadają od lat 90.

XX wieku, co może być związane z nadmierną stymulacją i brakiem czasu na nudę.

30. Wilson, T. D., Reinhard, D. A., Westgate, E. C., Gilbert, D. T., Ellerbeck, N., Hahn, C.,

Brown, C. L., & Shaked, A. (2014).

Just think: The challenges of the disengaged mind.

Science, 345(6192), 75-77.

KLUCZOWE USTALENIE: Słynne badanie pokazujące, że ludzie (szczególnie mężczyźni) wolą

zadawać sobie porażenia prądem niż być sam na sam ze swoimi myślami przez 6-15 minut.

========================================================

CZĘŚĆ 7: BADANIA O NUDZIE U DZIECI

========================================================

31. Child Mind Institute. (2024).

The Benefits of Boredom.

[Artykuł badawczy i przegląd literatury]

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda u dzieci rozwija planowanie strategiczne, rozwiązywanie problemów,

elastyczność poznawczą, umiejętności organizacyjne i tolerancję frustracji.

32. Nett, U. E., Goetz, T., & Daniels, L. M. (2010).

What to do when feeling bored? Students' strategies for coping with boredom.

Learning and Individual Differences, 20(6), 626-638.

KLUCZOWE USTALENIE: Dzieci rozwijają różne strategie radzenia sobie z nudą, a te strategie

wpływają na ich rozwój poznawczy i emocjonalny.

========================================================

CZĘŚĆ 8: BADANIA O NEUROBIOLOGII NUDY

========================================================

33. Danckert, J., & Merrifield, C. (2018).

Boredom, sustained attention and the default mode network.

Experimental Brain Research, 236(9), 2507-2518.

KLUCZOWE USTALENIE: Podczas nudy zmniejsza się aktywność sieci uwagi i kontroli wykonawczej,

natomiast aktywuje się sieć trybu domyślnego (DMN).

34. Eastwood, J. D., Frischen, A., Fenske, M. J., & Smilek, D. (2012).

The unengaged mind: Defining boredom in terms of attention.

Perspectives on Psychological Science, 7(5), 482-495.

KLUCZOWE USTALENIE: Nuda jako stan, w którym umysł chce się zaangażować, ale nie może -

co prowadzi do aktywacji DMN i mind wandering.

35. The Conversation. (2025, December 3).

Boredom gets a bad rap. But science says it can actually be good for us.

[Artykuł oparty na najnowszych badaniach neuronaukowych]

KLUCZOWE USTALENIE: W małych dawkach nuda jest niezbędną przeciwwagą dla przeregulowanego świata,

oferując korzyści dla układu nerwowego przez reset układu współczulnego i uniknięcie

"allostatic overload" (przeciążenia allostatycznego).

========================================================

CZĘŚĆ 9: BADANIA O ZWIĄZKU MIĘDZY NUDĄ A ZDROWIEM PSYCHICZNYM

========================================================

36. Goldberg, Y. K., Eastwood, J. D., LaGuardia, J., & Danckert, J. (2011).

Boredom: An emotional experience distinct from apathy, anhedonia, or depression.

Journal of Social and Clinical Psychology, 30(6), 647-666.

KLUCZOWE USTALENIE: Wysoka korelacja (r = 0.72) między nudą a depresją, ale są to odrębne

konstrukty - nuda może być zarówno objawem, jak i czynnikiem ryzyka depresji.

37. Tam, K. Y. Y., Van Tilburg, W. A. P., Chan, C. S., Igou, E. R., & Lau, H. (2021).

Boredom belief moderates the mental health impact of boredom among young people:

Correlational and multi-wave longitudinal evidence gathered during the COVID-19 pandemic.

PLOS ONE, 16(9), e0257761.

KLUCZOWE USTALENIE: Przekonania na temat nudy moderują jej wpływ na zdrowie psychiczne -

osoby, które widzą nudę jako normalną i niekoniecznie złą, lepiej sobie z nią radzą.

38. Spaeth, M., Weichold, K., & Silbereisen, R. K. (2015).

The development of leisure boredom in early adolescence: Predictors and longitudinal associations

with delinquency and depression.

Developmental Psychology, 51(10), 1380-1394.

KLUCZOWE USTALENIE: Studenci, którzy mieli wysokie wyniki w skali nudy, mieli również wysokie

wyniki w skali depresji, co wskazuje na związek między nudą a stanami depresyjnymi.